काठमाडौं । नेपालमा लोकतान्त्रिक आन्दोलन, डिजिटल युगको सूचनायुद्ध र राजनीतिक अविश्वासबीच पछिल्ला दिनमा देखिएको एउटा विवादले जनमानसमा व्यापक प्रश्न खडा गरेको छ।

भाद्र २४ गते नेपाली कांग्रेसका सभापति एवं पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको बुढानीलकण्ठस्थित निजी निवासमा भएको आक्रमणपछि फैलिएका प्रचार–प्रसारले घटनालाई केवल भौतिक आक्रमणमा मात्र सीमित नराखी, भ्रामक समाचार र अफवाहको एउटा डिजिटल युद्धभूमिमा परिणत गरिदिएको छ। जेन–जी पुस्ताले आव्हान गरेको प्रदर्शन राजधानीका विभिन्न स्थानमा सुरुमा शान्तिपूर्ण ढंगले अघि बढ्यो।

सहभागीहरूको माग लोकतन्त्रलाई नयाँ परिभाषा दिनु, पुरानो राजनीतिक संरचनामा सुधार ल्याउनु र युवा पुस्ताको आवाजलाई अग्रपंक्तिमा ल्याउनु थियो। तर २४ गते बिहानैदेखि केही समूहले नियोजित रूपमा प्रदर्शनलाई हिंसात्मक बनायो। विभिन्न पार्टी कार्यालय, नेताहरूको घर र निजी सम्पत्तिमा तोडफोड भयो। त्यसै क्रममा काँग्रेस सभापति देउवाको निवासमा पनि डकैती शैलीमा प्रवेश गरी सांघातिक आक्रमण गरियो।

आक्रमणलगत्तै सामाजिक सञ्जालमा भिडियो, फोटो र प्रत्यक्षदर्शी भनिएका सन्देशहरू भाइरल भए“निवासभित्र भारी मात्रामा नगद भेटियो, जलेका नोटका अंश निवास वरिपरि छरिएको छ,भूमिगत सुरुङ र गोप्य कोठा भेटियो।” यी दाबीहरूले जनमानसमा व्यापक जिज्ञासा मात्र होइन, अविश्वास र आक्रोश पनि जन्माइदिए। देउवा सचिवालयले तुरुन्तै प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै यी सबै दाबीलाई कपोकल्पित, अतिरञ्जित र भ्रामक भनेको छ। सचिवालयका मुख्य तर्कहरू यस्ता छन् :. भूमिगत संरचना भनेको सामान्य पानी ट्याङ्की मात्र हो।

जलेका नोटका दृश्यहरू विभिन्न समयमा कैद गरिएका फुटेजलाई सम्पादन गरेर जोडिएको हो । आक्रमणपछि अफरातफरीलाई राजनीतिक एजेन्डामा प्रयोग गर्दै देउवा नेतृत्वलाई बदनाम गर्ने उद्देश्यले भ्रामक प्रचार फैलाइएको हो भन्ने कुरा भानु देउवाले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ – “भ्रामक प्रचारले जनमानसलाई भ्रमित पार्ने मात्र नभई आन्दोलनलाई समेत धमिलो बनाउने प्रयत्न भएको छ।” यद्यपि, यति संवेदनशील घटनामा सरकारले अहिलेसम्म स्पष्ट अनुसन्धान प्रतिवेदन सार्वजनिक नगरेको तथ्य आफैंमा विवादास्पद छ।

आक्रमणमा संलग्न समूह कुन थियो? के उनीहरू स्वतःस्फूर्त प्रदर्शनकारी थिए, वा योजनाबद्ध गिरोह?भाइरल दृश्यहरूको स्रोत कहाँबाट आयो? के यो देशभित्रैबाट गरिएको दुष्प्रचार थियो, वा बाहिरी हस्तक्षेप पनि सम्भावित छ? आक्रमणपछि सुरक्षा संयन्त्र किन तत्काल सक्रिय हुन सकेन? यी प्रश्नहरूको जवाफ अभावले नै अफवाहलाई प्रश्रय दिएको देखिन्छ। राजनीतिक विश्लेषकका अनुसार, “नेपालमा राजनीतिक दलप्रतिको अविश्वास यति बढेको छ कि कुनै पनि दाबीलाई जनताले सहजै विश्वास गर्ने वातावरण बनेको छ।

यसले भ्रामक प्रचारलाई उर्वर भूमि उपलब्ध गराएको छ।” त्यस्तै सञ्चार विज्ञ भन्छन् – “डिजिटल प्रविधि अब केवल सूचना आदानप्रदानको माध्यम मात्र होइन, राजनीतिक हतियार पनि बनिसकेको छ। देउवा निवास प्रकरण यो हतियारको अभ्यास हो । सम्भावित राजनीतिक प्रभाव: * कांग्रेसको छवि चुनौतीमा – पार्टी नेतृत्वमाथि आर्थिक अपारदर्शिताको आरोप झनै बलियो हुने जोखिम।

* जेन–जी आन्दोलन धमिलो – प्रारम्भिक उद्देश्य कमजोर भई ‘नोटकाण्ड’ प्रचारमा मात्र सीमित हुने सम्भावना। * डिजिटल युद्ध तीव्रता – आगामी दिनमा राजनीतिक लडाइँ सामाजिक सञ्जालमै अझ घमासान हुने संकेत। निष्कर्षमा भन्नुपर्दा देउवा निवास आक्रमण केवल शारीरिक हमला मात्र होइन, नेपालको राजनीतिक संस्कृतिमा भ्रामक प्रचारको एउटा मोड Turning Point पनि हो।

सत्यता के हो भन्ने कुरा अनुसन्धानले मात्रै स्पष्ट पार्नेछ, तर तत्कालका लागि दुई यथार्थ प्रस्ट देखिन्छ : नेपालमा डिजिटल अफवाह राजनीति खतरनाक रूपमा बढ्दो छ।

राजनीतिक दलहरूले अब सडक मात्र होइन, सामाजिक सञ्जालमै पनि आफ्नो अस्तित्व र विश्वसनीयता जोगाउने संघर्ष गर्नुपर्नेछ। यसैले, घटनाको निस्पक्ष छानबिन, भ्रामक प्रचारविरुद्ध कडा कारबाही, र राजनीतिक नेतृत्वको स्पष्ट पारदर्शिता नै अहिलेको मूल आवश्यकता हो।