वासिङ्टन डीसी । अमेरिकाकी पूर्वसांसद मार्जोरी टेलर ग्रीनले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले इरानविरुद्ध सम्भावित आणविक हतियार प्रयोगबारे उच्चस्तरीय छलफल गरिरहेको दाबी गरेकी छन्। यद्यपि, उनले आफ्नो दाबी पुष्टि हुने कुनै आधिकारिक दस्तावेज, प्रमाण वा स्रोत सार्वजनिक गरेकी छैनन्। ह्वाइट हाउसले पनि अहिलेसम्म उनको दाबीबारे कुनै औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन।
ग्रीनले आइतबार सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत ट्रम्प प्रशासनका वरिष्ठ अधिकारीहरूबीच इरानविरुद्ध आणविक कारबाहीको सम्भावनाबारे छलफल भइरहेको दाबी गरेकी हुन्। उनका अनुसार प्रशासन आणविक हतियार प्रयोग गर्न सकिने परिस्थितिको सीमा घटाउने दिशामा अघि बढिरहेको छ।
उनले अमेरिकी गुप्तचर निकायका आन्तरिक मूल्याङ्कनलाई प्रशासनले बेवास्ता गरिरहेको आरोपसमेत लगाएकी छन्। उनका अनुसार ती मूल्याङ्कनले इरान तत्काल आणविक हतियार विकास गर्ने दिशामा अघि बढिरहेको निष्कर्ष नदिएको संकेत गर्छ। तर वासिङ्टनले इरानसम्बन्धी रणनीति तय गर्दा इजरायलबाट प्राप्त चेतावनी र सूचनालाई तुलनात्मक रूपमा बढी महत्व दिइरहेको ग्रीनको आरोप छ।
ग्रीनले इरानविरुद्ध आणविक हतियार प्रयोग गर्ने निर्णय भए त्यसले सीमित सैन्य कारबाहीमा मात्र नरोकिने चेतावनी दिएकी छन्। उनका अनुसार यस्तो कदमले मध्यपूर्वमा व्यापक क्षेत्रीय युद्ध निम्त्याउनुका साथै ठूलो मानवीय क्षति र गम्भीर आर्थिक संकट सिर्जना गर्न सक्छ।
उनले राष्ट्रपति ट्रम्पले विदेशी युद्धमा अमेरिकालाई अनावश्यक रूपमा संलग्न नगराउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै आएको स्मरण गराउँदै इरानसँग बढ्दो तनाव त्यसको ठीक विपरीत दिशामा जान सक्ने बताएकी छन्। ग्रीनले ट्रम्पको समग्र राजनीतिक नेतृत्वलाई समर्थन गरे पनि इरानसम्बन्धी विदेश नीतिमा भने लामो समयदेखि असहमति जनाउँदै आएकी छन्।
ग्रीनको दाबी सार्वजनिक भए पनि अमेरिकी सरकार वा रक्षा अधिकारीहरूले इरानविरुद्ध आणविक आक्रमणको तयारी भइरहेको कुनै सार्वजनिक पुष्टि गरेका छैनन्। त्यस्तै, अमेरिकी आणविक नीतिमा इरानलाई लक्षित गर्दै कुनै नयाँ परिवर्तन गरिएको आधिकारिक संकेतसमेत सार्वजनिक भएको छैन। यस कारण ग्रीनको पछिल्लो दाबीलाई अहिलेसम्म अप्रमाणित दाबीका रूपमा हेरिएको छ।
यो दाबी अमेरिका र इरानबीच सैन्य तथा राजनीतिक तनाव बढिरहेका बेला आएको हो। स्ट्रेट अफ हर्मुजलगायत रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण समुद्री मार्गमा अमेरिकी उपस्थितिले तेहरानमाथि दबाब बढाएको छ। इरानले भने अमेरिकी गतिविधिको विरोध गर्दै क्षेत्रीय क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य संरचनामाथि सम्भावित प्रतिकारको चेतावनी दिँदै आएको छ।
दुई देशबीचको तनावपूर्ण बयानबाजीका बीच इरानी सैन्य नेतृत्वसँग सम्बन्धित भनाइले पनि परिस्थिति थप संवेदनशील बनेको छ। इरानी सेनाका प्रमुख अमिर हातमीले अमेरिकी सैनिकलाई पक्राउ गर्ने वा मार्नेलाई पुरस्कार दिने घोषणा गरेको बताइएको छ। यस्ता अभिव्यक्तिले वासिङ्टन र तेहरानबीचको अविश्वास तथा टकरावलाई थप गहिरो बनाउने जोखिम बढाएको छ।
यसैबीच, इरानको आणविक कार्यक्रमलाई लिएर दीर्घकालीन सहमति कायम गर्ने उद्देश्यले भइरहेका कूटनीतिक प्रयासले अपेक्षित सफलता हासिल गर्न सकेका छैनन्। आणविक कार्यक्रम, प्रतिबन्ध, क्षेत्रीय सुरक्षा र सैन्य गतिविधिलाई लिएर अमेरिका र इरानबीच लामो समयदेखि कायम विवादले समाधानको बाटो अझ जटिल बनाउँदै आएको छ।
सन् २०२५ जुनमा इरानी आणविक केन्द्रमाथि अमेरिकाले गरेको आक्रमणपछि पनि ग्रीनले ट्रम्प प्रशासनको आलोचना गरेकी थिइन्। त्यतिबेला उनले ट्रम्पले विदेशी सैन्य हस्तक्षेप तथा सत्ता परिवर्तनसम्बन्धी अभियानबाट टाढा रहने आफ्नो चुनावी प्रतिबद्धता त्यागेको आरोप लगाएकी थिइन्।
पछिल्लो अभिव्यक्तिले ग्रीनलाई पुनः ट्रम्प प्रशासनको इरान नीतिप्रति असहमति राख्ने पक्षमा उभ्याएको छ। यद्यपि, उनले आफूलाई ट्रम्पको समर्थकका रूपमा प्रस्तुत गर्न भने छाडेकी छैनन्। यसले ट्रम्पको विदेश नीतिभित्र इरानलाई लिएर देखिएको सम्भावित मतभेदबारे पनि बहस बढाएको छ।
मध्यपूर्वमा सैन्य तनाव बढिरहेको अवस्थामा आणविक हतियार प्रयोगसम्बन्धी कुनै पनि सम्भावित निर्णय अत्यन्त गम्भीर रणनीतिक तथा मानवीय परिणाम निम्त्याउने विषय मानिन्छ। तर हालसम्म अमेरिकाले इरानविरुद्ध सामरिक वा रणनीतिक आणविक हतियार प्रयोग गर्ने नीति अपनाएको कुनै आधिकारिक संकेत सार्वजनिक गरेको छैन।
त्यसैले ग्रीनको पछिल्लो दाबीले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिन्ता र बहस बढाए पनि त्यसलाई पुष्टि गर्ने स्वतन्त्र प्रमाण सार्वजनिक नभएसम्म यसलाई आधिकारिक अमेरिकी नीति वा आणविक आक्रमणको तयारीका रूपमा निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्था छैन। अहिलेको मुख्य प्रश्न भनेको अमेरिका–इरान तनाव सैन्य टकरावतर्फ थप बढ्छ वा कूटनीतिक माध्यमबाट नियन्त्रणमा आउँछ भन्ने हो।
