काठमाडौँ । विनाशकारी बाढी–पहिरोले देशका विभिन्न क्षेत्रमा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्याएपछि नेपालको पर्यटन क्षेत्रसमेत प्रभावित हुने जोखिम बढेको छ। विपद्का कारण अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा नेपालका बाढी र क्षतिका दृश्य प्राथमिकताका साथ सार्वजनिक भइरहेका बेला सरकारले भने बाढीबाट अप्रभावित प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य तथा हिमाली पदमार्ग सुरक्षित रहेको स्पष्ट पार्दै विदेशी पर्यटकलाई नेपाल भ्रमण रद्द नगर्न आग्रह गरेको छ।
विपद्का कारण पर्यटन क्षेत्रमा नकारात्मक प्रभाव पर्न नदिन सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष नेपालको वास्तविक अवस्था प्रस्तुत गर्न थालेको हो। यही क्रममा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री खडकराज पौडेलले ‘नेपाल कलिङ’ अभियान घोषणा गर्दै विश्वभरका पर्यटकलाई नेपाल भ्रमणका लागि आह्वान गरेका छन्।
मन्त्री पौडेलले सामाजिक सञ्जालमार्फत जारी गरेको भिडियो सन्देशमा अहिले नेपाल भ्रमण गर्नु सामान्य पर्यटकीय यात्रा मात्र नभई विपद्को सामना गरिरहेको मुलुकलाई पुनःउत्थानतर्फ अघि बढाउन सहयोग गर्ने कदमसमेत हुने बताएका छन्।
“हाम्रा हिमाली पदमार्गहरू अझै पनि तपाईंहरूको पर्खाइमा छन्। यसपटक तपाईंहरू नेपाल आउनु सामान्य छुट्टी मनाउने यात्रा मात्र होइन, बाढीको विनाशकारी त्रासदीसँग लडिरहेको देशका लागि बलियो साथ र सहयोग हो,” मन्त्री पौडेलले भनेका छन्।
बाढीको समाचारले पर्यटनमा अर्को जोखिम
विशेषगरी भोटेकोसी र त्रिशूली नदीमा आएको लेदोसहितको भीषण बाढीले सडक, पुल, विद्युत् आयोजना तथा अन्य पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। बाढीका कारण भएको क्षतिको दृश्य अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा व्यापक रूपमा प्रसारित भएपछि नेपाल भ्रमणका लागि तयारी गरिरहेका विदेशी पर्यटकमा समेत अन्योल उत्पन्न हुन सक्ने सरकारको चिन्ता छ।
नेपालका सबै भूभाग विपद्बाट प्रभावित नभए पनि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा प्रसारित केही भयावह दृश्यका कारण समग्र नेपाल नै जोखिममा रहेको गलत धारणा बन्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ।
यही अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै सरकारले विपद्बाट अप्रभावित पर्यटकीय गन्तव्यहरूमा पर्यटन गतिविधि सामान्य रूपमा सञ्चालन भइरहेको जानकारी अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई गराउन थालेको हो।
३९ देशका करिब ५९० विदेशी बेपत्ता
परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार विपद्मा परी हालसम्म ३९ देशका करिब ५९० जना विदेशी नागरिक बेपत्ता रहेको सरकारी तथ्याङ्क छ। यसले विपद्को अन्तर्राष्ट्रिय आयामलाई समेत गम्भीर बनाएको छ।
विदेशी नागरिकसमेत प्रभावित भएको अवस्थामा नेपाल सरकारले एकातिर प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा खोजी कार्यलाई तीव्रता दिनुपर्ने अवस्था छ भने अर्कोतर्फ विपद्का कारण समग्र नेपालको पर्यटन क्षेत्र असुरक्षित नरहेको सन्देश अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा पुर्याउनुपर्ने चुनौती थपिएको छ।
सरकारले यही कारण कूटनीतिक माध्यम तथा सञ्चार अभियानमार्फत ‘नेपाल भ्रमणका लागि सुरक्षित छ’ भन्ने सन्देश प्रवाह गर्न थालेको हो।
पर्यटन नरोकिने हो भने अर्थतन्त्रलाई राहत
नेपालको अर्थतन्त्रमा पर्यटन क्षेत्रको योगदान महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ। विदेशी पर्यटकको आगमनसँगै होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, पदयात्रा, पर्वतारोहण, हस्तकला तथा स्थानीय व्यवसायमा प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रोजगारी सिर्जना हुँदै आएको छ।
तर प्राकृतिक विपद्का कारण पर्यटक आगमनमा कमी आएमा यसको असर केवल पर्यटन व्यवसायमा सीमित नरही स्थानीय अर्थतन्त्रसम्म पुग्ने जोखिम हुन्छ। पर्यटकको आवागमन घट्दा होटल तथा रेस्टुरेन्टदेखि स्थानीय गाइड, भरिया, यातायात व्यवसायी, हस्तकला व्यवसायी र साना उद्यमसम्म प्रभावित हुन सक्छन्।
त्यसैले अहिले पर्यटन गतिविधिलाई सम्भव भएसम्म निरन्तरता दिनुलाई सरकारले आर्थिक पुनरुत्थानकै एउटा महत्वपूर्ण आधारका रूपमा अघि सारेको छ।
विपद् र पर्यटनलाई छुट्टाछुट्टै हेर्नुपर्ने आवश्यकता
सरकारले प्रभावित क्षेत्रको वास्तविक अवस्था लुकाउन खोज्नुको सट्टा प्रभावित र अप्रभावित क्षेत्रको अवस्था स्पष्ट रूपमा छुट्याएर अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई जानकारी गराउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
भोटेकोसी र त्रिशूली आसपासका केही क्षेत्रमा ठूलो क्षति भए पनि देशका सबै पर्यटकीय क्षेत्र समान रूपमा प्रभावित नभएको सरकारी भनाइ छ। त्यसैले एउटा क्षेत्रमा भएको विपद्को समाचारका आधारमा सम्पूर्ण नेपाललाई असुरक्षित गन्तव्यका रूपमा बुझ्दा त्यसको प्रत्यक्ष असर पर्यटन क्षेत्रमा पर्ने जोखिम छ।
यही सन्देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउन सरकारले प्रचार तथा बजारीकरण अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउने तयारी गरेको छ।
‘नेपाल कलिङ’ : विपद्मा पर्यटकलाई साझेदार बनाउने प्रयास
मन्त्री पौडेलले अघि सारेको ‘नेपाल कलिङ’ अभियानले पर्यटनलाई केवल मनोरञ्जन र घुमफिरको विषयका रूपमा मात्र नभई विपद्पछिको पुनरुत्थानमा अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धताको माध्यमका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेको देखिन्छ।
नेपाल भ्रमणमा आउने पर्यटकले होटल, यातायात, स्थानीय गाइड, पदयात्रा तथा अन्य पर्यटकीय सेवामा गर्ने खर्चले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन सहयोग गर्छ। त्यसैले अहिले पर्यटक नेपाल आउनु भनेको पर्यटन व्यवसायलाई मात्र फाइदा पुर्याउनु नभई विपद्पछिको आर्थिक पुनरुत्थानमा समेत योगदान गर्नु हो भन्ने सन्देश सरकारले दिन खोजेको छ।
तर यस अभियानको प्रभावकारिता नेपालको वास्तविक सुरक्षा अवस्था, यातायात तथा पूर्वाधारको पहुँच र पर्यटकीय गन्तव्यसम्म पुग्ने मार्गको अवस्थाबारे विश्वसनीय र नियमित सूचना प्रवाहमा निर्भर हुनेछ।
पुनर्निर्माणसँगै पर्यटनको निरन्तरता चुनौती
नेपाल अहिले एकैपटक दुईवटा चुनौतीको सामना गरिरहेको छ-विपद्बाट भएको क्षतिको उद्धार तथा पुनर्निर्माण र अर्थतन्त्रलाई चलायमान राख्ने चुनौती।
विपद् प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा पुनःस्थापनालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने भए पनि देशका सुरक्षित क्षेत्रमा पर्यटन गतिविधि पूर्णरूपमा रोकिँदा त्यसले अर्थतन्त्रमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
त्यसैले सरकारले प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार र पुनर्निर्माणलाई तीव्रता दिने तथा सुरक्षित क्षेत्रमा पर्यटन गतिविधिलाई निरन्तरता दिने दुईखम्बे रणनीति अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपालको वास्तविक अवस्थाबारे सही सूचना पुर्याउन सकेमा पर्यटकको विश्वास कायम राख्न सकिनेछ। यसका लागि सरकार, पर्यटन व्यवसायी, कूटनीतिक नियोग, सञ्चारमाध्यम र निजी क्षेत्रबीच समन्वय आवश्यक हुनेछ।
विपद्ले नेपालको एउटा ठूलो भूगोल र जनजीवनमा गम्भीर असर पारेको भए पनि त्यसको प्रभाव सम्पूर्ण पर्यटन क्षेत्रमा समान रूपमा परेको छैन। त्यसैले विपद्को पीडालाई लुकाउने होइन, प्रभावित क्षेत्रलाई सहयोग जुटाउँदै सुरक्षित गन्तव्यलाई सुरक्षितकै रूपमा विश्वसामु चिनाउने नीति अहिले नेपालको पर्यटन पुनरुत्थानका लागि महत्वपूर्ण बन्न सक्छ।
‘नेपाल कलिङ’ अभियानमार्फत सरकारले दिन खोजेको मूल सन्देश पनि यही हो-नेपाल विपद्सँग जुधिरहेको छ, तर नेपाल पूरै बन्द भएको छैन। सुरक्षित गन्तव्यहरू पर्यटकको स्वागतका लागि तयार छन्।
विपद्पछिको कठिन समयमा पर्यटकको निरन्तर आगमनले पर्यटन व्यवसायलाई मात्र होइन, स्थानीय रोजगारी, आयआर्जन र समग्र आर्थिक पुनरुत्थानलाई समेत टेवा पुर्याउन सक्ने भएकाले अब नेपालको चुनौती पर्यटनलाई सुरक्षित, विश्वसनीय र जिम्मेवार ढंगले निरन्तरता दिनु बनेको छ।
