काठमाडौं । पछिल्लो २४ घण्टाभित्र मुस्ताङको ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र लोमान्थाङमा सात पटक भूकम्पको धक्का महसुस भएपछि स्थानीयवासी त्रसित बनेका छन्। पटक–पटक आएको भूकम्पका कारण सदियौँ पुराना माटोका संरचनामा चिरा पर्नुका साथै गाउँपालिकाभित्रका अधिकांश घरमा कुनै न कुनै रूपमा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ।

निरन्तरको भूकम्पीय धक्काले उत्तरी मुस्ताङको लोमान्थाङ गाउँपालिकास्थित ऐतिहासिक बस्तीमा ठूलो भौतिक क्षति पुगेको गाउँपालिका अध्यक्ष टसी न्हूर्बू गुरुङले जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार गाउँपालिकाभित्र रहेका पुराना मात्र होइन, तुलनात्मक रूपमा नयाँ संरचनासमेत भूकम्पबाट प्रभावित भएका छन्।

लोमान्थाङका अधिकांश घर तथा संरचना माटो, ढुंगा र परम्परागत निर्माण प्रविधिबाट बनेका छन्। सदियौँ पुरानो सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक महत्व बोकेको यस क्षेत्रमा निरन्तरको भूकम्पीय धक्काले घरका भित्ता र संरचनामा चिरा पारेपछि स्थानीयको चिन्ता बढेको छ।

गाउँपालिका अध्यक्ष गुरुङका अनुसार गाउँपालिकाभित्रका करिब सबैजसो घरमा कुनै न कुनै रूपमा क्षति पुगेको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ। तीमध्ये ५० प्रतिशतभन्दा बढी घर तत्काल बसोबासका लागि जोखिमपूर्ण अवस्थामा पुगेका छन् भने २० देखि ३० प्रतिशत घर पूर्ण रूपमा बस्न अयोग्य हुने गरी क्षतिग्रस्त भएको प्रारम्भिक विवरण छ।

करिब ५० प्रतिशत घरमा उल्लेख्य क्षति पुगेको बताउँदै अध्यक्ष गुरुङले थप शक्तिशाली भूकम्प वा लामो समयसम्म धक्का महसुस भएमा ठूलो मानवीय तथा भौतिक दुर्घटना निम्तिन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

‘पुराना र नयाँ केही नभनी भूकम्पले क्षति गरेको छ। धेरैजसो घर चिरिएका छन्,’ अध्यक्ष गुरुङले भने, ‘अलिकति लामो समय भूकम्प गयो भने सबै संरचना ढल्ने अवस्था छ।’

लोमान्थाङ नेपालको महत्वपूर्ण ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रमध्ये एक हो। यहाँ रहेका परम्परागत बस्ती, माटोका घर तथा पुराना सांस्कृतिक संरचनाले हिमाली सभ्यता र स्थानीय इतिहासको प्रतिनिधित्व गर्छन्। यस्ता संरचनामा व्यापक क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण आउन थालेपछि स्थानीयवासीसँगै सरोकारवाला निकायको समेत चिन्ता बढेको छ।

हालसम्मको जानकारीअनुसार भूकम्पका कारण कुनै मानवीय क्षति भएको छैन। पशुचौपायाको क्षतिसमेत अहिलेसम्म प्राप्त नभएको गाउँपालिकाले जनाएको छ। तर निरन्तर भूकम्पीय गतिविधिका कारण स्थानीयवासी घरभित्र बस्न डराउन थालेका छन्।

भूकम्पबाट भएको वास्तविक क्षतिको विवरण संकलन गर्न गाउँपालिकाले तत्काल प्राविधिकसहितको टोली परिचालन गरेको छ। नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी तथा स्थानीय जनप्रतिनिधि र कर्मचारीसमेत क्षतिको स्थलगत अनुगमनमा खटिएका छन्।

गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत न्युटन लम्सालका अनुसार जनप्रतिनिधि, कर्मचारी, प्राविधिक तथा सुरक्षा निकायको टोली वडा–वडामा पुगेर क्षतिको निरीक्षण तथा मुचुल्का उठाउने काममा जुटिरहेको छ।

उनका अनुसार क्षतिग्रस्त घर तथा संरचनाको अवस्था अध्ययन गरी विस्तृत विवरण तयार गर्ने काम भइरहेको छ। विशेषगरी बसोबासका लागि तत्काल जोखिमपूर्ण घरको पहिचान तथा स्थानीयको सुरक्षाका लागि आवश्यक कदम चाल्ने विषयमा गाउँपालिकाले प्राथमिकता दिएको जनाएको छ।

लोमान्थाङका अधिकांश संरचना माटोबाट बनेका र ऐतिहासिक प्रकृतिका भएकाले सामान्य आधुनिक भवनको तुलनामा भूकम्पीय धक्काबाट हुने क्षतिको जोखिम बढी रहेको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ। संरचनामा चिरा परिसकेका कारण थप भूकम्प वा पराकम्पन आएमा क्षति अझ बढ्न सक्ने सम्भावना रहेको छ।

गाउँपालिकाले प्रारम्भिक रूपमा क्षतिको विवरण संकलन गरिरहेको र घटनाबारे जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई जानकारी गराइसकेको जनाएको छ। साथै संघीय तथा प्रदेश सरकारलाई समेत लोमान्थाङको पछिल्लो अवस्थाबारे जानकारी पठाइएको छ।

पटक–पटक आएको भूकम्पपछि स्थानीयमा त्रास बढिरहेको अवस्थामा विस्तृत प्राविधिक परीक्षणपछि मात्रै संरचनाको वास्तविक अवस्था र क्षतिको पूर्ण विवरण सार्वजनिक हुने अपेक्षा गरिएको छ।

ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र पर्यटकीय दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण लोमान्थाङमा भूकम्पले पुर्‍याएको क्षतिको विस्तृत मूल्यांकन गरी जोखिममा रहेका संरचनाको संरक्षण तथा स्थानीयको सुरक्षित बसोबासका लागि तत्काल प्रभावकारी कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

निरन्तरको भूकम्पीय गतिविधिले हिमाली क्षेत्रमा रहेका परम्परागत तथा ऐतिहासिक संरचनाको भूकम्पीय सुरक्षासम्बन्धी प्रश्नसमेत पुनः उठाएको छ। अहिलेको प्राथमिकता भने जोखिमपूर्ण घरको पहिचान, स्थानीयको सुरक्षा र थप क्षति रोक्न आवश्यक पूर्वतयारी गर्नु रहेको स्थानीय तहले जनाएको छ।