भैरहवा । लुम्बिनी, जहाँबाट विश्वले शान्तिको सन्देश पाएको हो, त्यही पवित्र स्थलमा यस वर्षको बुद्ध जयन्ती अपेक्षाकृत सादगीपूर्ण रूपमा मनाइयो । अघिल्ला वर्षहरूमा राष्ट्रप्रमुखदेखि अन्तर्राष्ट्रिय अतिथिसम्मको उपस्थितिमा भव्य समारोह हुने गरेकोमा यसपटक कार्यक्रम औपचारिकतामा सीमित रहँदा धेरैको ध्यान खिचिएको छ । “किन यसपटक लुम्बिनीमा त्यो पुरानै भव्यता देखिएन?” भन्ने प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठेको छ।

लुम्बिनी विकास कोषका सूचना अधिकारी डा. हरिध्वज राईका अनुसार, २५७०औँ बुद्ध जयन्तीको अवसरमा मायादेवी मन्दिर परिसरमा विश्वशान्तिको कामनासहित शान्तिपूजा र छोटो ध्यान कार्यक्रम मात्र आयोजना गरियो । विगतमा जस्तै राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री तथा उच्चस्तरीय राजनीतिक उपस्थितिसहितको ठूलो औपचारिक समारोह यस वर्ष स्थगितजस्तै देखियो । यसले कार्यक्रमको स्वरूप नै परिवर्तन भएको संकेत गरेको छ।

यसबिच, प्रधानमन्त्री बालेन शाहको लुम्बिनी भ्रमण अन्तिम समयमा रद्द हुनु अर्को चर्चाको विषय बन्यो । सरकारी स्रोतहरूका अनुसार, उनको सहभागिता तय भए पनि अन्तिम घडीमा कार्यक्रम तालिका परिवर्तन गरिएको हो । उनलाई प्रमुख अतिथिका रूपमा प्रस्तुत गर्ने स्पष्ट संरचना नबनाइएकाले पनि भ्रमण प्रभावित भएको बुझाइ सार्वजनिक वृत्तमा देखिएको छ।

कार्यक्रम सानो बनाइनुको मुख्य कारण भने आर्थिक पक्षलाई मानिएको छ । सरकारको खर्च कटौती नीति र सीमित बजेटका कारण ठूलो संख्यामा विदेशी पाहुना निम्त्याउने, सुरक्षा तथा व्यवस्थापनमा ठूलो खर्च गर्ने अवस्था नरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। यसपटक “कम खर्च, उच्च सन्देश” भन्ने अवधारणामा कार्यक्रम सीमित गरिएको तर्क प्रस्तुत गरिएको छ।

रोचक कुरा के भने, सभामुख, संस्कृति–पर्यटन मन्त्री तथा विभिन्न देशका राजदूतहरूको उपस्थिति हुँदाहुँदै पनि कार्यक्रम भव्य बन्न सकेन । यसले प्रश्न उठाएको छ—उपस्थिति उच्च भए पनि प्रस्तुति किन कमजोर देखियो? प्रशासनिक पक्ष भने यसलाई योजनाबद्ध सादगीको रूपमा व्याख्या गर्दै खर्च नियन्त्रण र प्रतीकात्मकता प्राथमिकतामा राखिएको दाबी गर्छ ।

अन्ततः, यस वर्षको बुद्ध जयन्ती “भव्य प्रदर्शन” भन्दा “आध्यात्मिक सन्देश”मा केन्द्रित देखियो । स्थानीय निकाय र आयोजकहरूले यसलाई शान्ति, ध्यान र साधनाको अवसरका रूपमा प्रस्तुत गरे पनि आलोचकहरू भने यसलाई राजनीतिक प्राथमिकता, आर्थिक सीमितता र प्रशासनिक निर्णयहरूको मिश्रित परिणामका रूपमा हेर्छन् । लुम्बिनीको सन्देश सधैं शान्तिको भए पनि, यसको प्रस्तुति कस्तो हुने भन्ने बहस भने अझै जारी नै छ।