रुपन्देही । रुपन्देहीमा नयाँ उद्योग तथा व्यवसाय दर्ता भइरहे पनि सञ्चालनमा रहेका उद्योग र व्यावसायिक फर्म बन्द हुने क्रम बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा जिल्लाका ७७७ उद्योग तथा वाणिज्य फर्मको लगत कट्टा भएको छ। यसले उद्यमशीलताप्रतिको आकर्षणसँगै व्यवसायलाई निरन्तरता दिनुपर्ने चुनौती पनि बढ्दै गएको देखाएको छ।
घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय, भैरहवाको तथ्याङ्कअनुसार गत आर्थिक वर्षमा बन्द भएका फर्ममध्ये ३२२ वटा उद्योग र ४५५ वटा वाणिज्य फर्म छन्। उद्योगको तुलनामा व्यावसायिक फर्मको लगत कट्टा बढी हुनुले जिल्लाको व्यापारिक क्षेत्रमा समेत व्यवसाय टिकाइराख्न चुनौती रहेको सङ्केत गर्छ।
उद्योग तथा व्यवसाय बन्द हुने क्रम चालु आर्थिक वर्षमा पनि रोकिएको छैन। आव २०८३/८४ को साउन र भदौमा मात्रै ८१ वटा उद्योग र १२७ वटा वाणिज्य फर्मको लगत कट्टा गरिएको कार्यालयका सूचना अधिकारी मोहन परियारले जानकारी दिए।
एकातिर नयाँ उद्यम स्थापना गर्ने क्रम जारी छ भने अर्कोतिर पुराना व्यवसाय बन्द भइरहेका छन्। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा २३५ वटा उद्योग र ४०४ वटा वाणिज्य फर्म दर्ता भएका छन्। नयाँ दर्ता र लगत कट्टाको यो तथ्याङ्कले जिल्लामा उद्यमशीलताको गतिविधि कायम रहे पनि व्यवसाय सञ्चालनको निरन्तरताबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ सम्म रुपन्देहीमा २० हजार पाँच वटा उद्योग र पाँच हजार ३५९ वटा वाणिज्य फर्म दर्ता भएका छन्। जिल्लामा उद्योग तथा व्यापारिक गतिविधिको आधार फराकिलो देखिए पनि दर्ता भएका सबै व्यवसाय नियमित रूपमा सञ्चालनमा छन् वा छैनन् भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण बनेको छ।
कारोबार घट्दा र लगानीको प्रतिफल नपाउँदा व्यवसायी निराश
जिल्लामा उद्योग तथा व्यवसाय बन्द हुनुका पछाडि कारोबारमा कमी, लगानीअनुसार प्रतिफल प्राप्त नहुनु र व्यावसायिक वातावरणप्रतिको असन्तुष्टिलगायतका समस्या रहेको व्यवसायीले बताएका छन्। कतिपयले उद्योग वा फर्म दर्ता गरे पनि सञ्चालन गर्न नसकेपछि लगत कट्टा गराएका छन् भने केहीले सञ्चालनमा रहेका व्यवसायसमेत बन्द गर्नुपरेको छ।
भैरहवाका केही व्यवसायी व्यवसाय बन्द गरेर रोजगारी तथा अन्य अवसरको खोजीमा विदेश गएको बताइएको छ। स्वदेशमा लगानी गरेर व्यवसाय सञ्चालन गर्दा अपेक्षित प्रतिफल प्राप्त गर्न कठिन भएको र अनुकूल वातावरण नपाएको उनीहरूको भनाइ छ।
व्यवसाय बन्द हुनुको कारण सबै फर्ममा एउटै नहुन सक्छ। तर, कारोबारमा आएको गिरावट, सञ्चालन खर्चको दबाब र लगानीअनुसार आम्दानी नहुनुजस्ता समस्या समाधान हुन नसके नयाँ व्यवसाय दर्ता गर्ने क्रमले मात्रै स्थानीय अर्थतन्त्रलाई अपेक्षित गति दिन कठिन हुने देखिन्छ।
तालिम र उद्यम प्रवर्द्धनमा कार्यालयको जोड
घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयले उद्योग तथा वाणिज्य फर्मको दर्ता, नवीकरण र लगत कट्टाका साथै सीपमूलक तालिम सञ्चालन तथा बजार अनुगमन गर्दै आएको छ। उद्योग तथा व्यावसायिक फर्मको दर्ता र नवीकरणबाट कार्यालयले गत आर्थिक वर्षमा दुई करोड ६० लाख तीन हजार ४८१ रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन गरेको सूचना अधिकारी परियारले बताए।
उद्यमशीलता तथा व्यवसाय प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले कार्यालयले चालु आर्थिक वर्षमा पनि १५ प्रकारका निःशुल्क सीपमूलक तालिम सञ्चालन गर्न सूचना आह्वान गरेको छ। यस्ता तालिमले नयाँ उद्यम स्थापना गर्न चाहने र सीप विकास गर्न खोज्ने व्यक्तिलाई सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
तर, नयाँ उद्यमी तयार पार्नुका साथै सञ्चालनमा रहेका उद्योग तथा व्यवसायलाई टिकाइराख्ने वातावरण निर्माण गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक देखिन्छ। सीप र तालिमसँगै बजारको पहुँच, लगानीको सुरक्षा, उत्पादनको बिक्री तथा व्यवसाय सञ्चालनमा देखिएका व्यावहारिक समस्या समाधानमा ध्यान दिनुपर्ने चुनौती छ।
नयाँ दर्तासँगै पुराना व्यवसाय जोगाउने चुनौती
रुपन्देहीमा उद्योग तथा वाणिज्य फर्मको दर्ता सङ्ख्याले उद्यमशीलताप्रतिको आकर्षण देखाए पनि लगत कट्टाको तथ्याङ्कले व्यवसायलाई निरन्तरता दिन कठिन भइरहेको अवस्थालाई उजागर गरेको छ। नयाँ उद्योग स्थापना गर्नु अर्थतन्त्रका लागि सकारात्मक भए पनि ती उद्योग दीर्घकालसम्म सञ्चालनमा रहन नसके रोजगारी सिर्जना, स्थानीय उत्पादन र आर्थिक गतिविधिमा अपेक्षित योगदान पुग्न सक्दैन।
त्यसैले व्यवसाय बन्द हुनुका वास्तविक कारण पहिचान गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। कुन क्षेत्रमा बढी उद्योग तथा फर्म बन्द भइरहेका छन्, व्यवसायीले कस्ता समस्या भोगिरहेका छन् र लगानीअनुसार प्रतिफल प्राप्त गर्न किन कठिन भइरहेको छ भन्ने विषयमा अध्ययन गर्न सके लक्षित कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सहज हुनेछ।
स्थानीय उत्पादनको बजार विस्तार, व्यवसायमैत्री सेवा, उद्यमीलाई आवश्यक सीप तथा परामर्श र सञ्चालनमा रहेका उद्योगको समस्या समाधानमा प्रभावकारी पहल गर्न सके व्यवसाय बन्द हुने क्रम घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ। नयाँ उद्यम स्थापना गर्न प्रोत्साहन गर्नुका साथै पुराना व्यवसायलाई टिकाइराख्ने वातावरण निर्माण गर्नु रुपन्देहीको आर्थिक विकासका लागि महत्त्वपूर्ण देखिएको छ।
