काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अधिक तरलता (लगानीयोग्य रकम) लाई व्यवस्थापन गर्न ७० अर्ब रुपैयाँ बराबरको निक्षेप सङ्कलन उपकरण जारी गर्ने भएको छ । राष्ट्र बैंकको मौद्रिक व्यवस्थापन विभागले बिहीबार एक विशेष सूचना जारी गर्दै आगामी ७७ दिन अवधिका लागि उक्त परिमाणको निक्षेप सङ्कलन गर्न लागिएको औपचारिक जानकारी दिएको हो । वित्तीय बजारमा तरलताको चाप बढेर ब्याजदरमा अस्वाभाविक गिरावट आउन नदिन केन्द्रीय बैंकले बजारबाट रकम प्रशोचन (खिच्ने) गर्ने यो रणनीति अख्तियार गरेको हो ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार यो निक्षेप सङ्कलनका लागि इच्छुक बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले जेठ २२ गते दिउँसो ३ बजेसम्म अनलाइन बिडिङ सिस्टम सफ्टवेयरमार्फत बोलकबोल प्रक्रियामा भाग लिन सक्नेछन् । बोलकबोल भएकै दिन अर्थात् जेठ २२ गते नै उपकरण निष्कासन गरिनेछ भने यसको साँवा र ब्याजको भुक्तानी आगामी भदौ ५ गते गरिनेछ । यस उपकरणको ब्याजदर बोलकबोल प्रक्रियाबाटै निर्धारण हुने र जसका लागि नेपाल राष्ट्र बैंकबाट इजाजतपत्र प्राप्त ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’ वर्गका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू मात्र सहभागी हुन पाउने व्यवस्था गरिएको छ ।
यो प्रक्रियामा सहभागी हुन चाहने संस्थाहरूले न्यूनतम १० करोड रुपैयाँदेखि कुल आह्वान गरिएको ७० अर्बसम्मको रकमका लागि बोलकबोल गर्न सक्नेछन्, जसमा बोल रकम ५ करोड रुपैयाँले भाग गर्दा नि:शेष भाग जाने गरी प्रस्ताव गर्नुपर्ने सर्त राखिएको छ । राष्ट्र बैंकले निक्षेप सङ्कलनको रकम बाँडफाँड गर्दा सबैभन्दा कम ब्याजदर माग गर्ने संस्थालाई प्राथमिकता दिने स्पष्ट पारेको छ । यदि समान ब्याजदरमा आएका प्रस्तावहरूले निष्काशित कुल रकम नाघेमा आनुपातिक आधारमा रकम बाँडफाँड गरिनेछ भने सम्पूर्ण वा आंशिक बोल स्वीकार वा अस्वीकार गर्ने अन्तिम अधिकार खुला बजार कारोबार सञ्चालन समितिमा निहित रहनेछ ।
निक्षेप सङ्कलनका लागि स्वीकृत बोलपत्रबापतको रकम सम्बन्धित बैंक तथा वित्तीय संस्थाको राष्ट्र बैंकस्थित खाताबाट कट्टा गरिनेछ र निष्कासनको दिन खातामा पर्याप्त मौज्दात नभएमा त्यस्ता संस्थालाई कालोसूचीमा राखी आगामी बोलकबोलमा सहभागी हुन प्रतिबन्ध लगाइने कडा चेतावनी राष्ट्र बैंकले दिएको छ । यसरी सङ्कलन गरिएको रकम सम्बन्धित संस्थाको लगानी पोर्टफोलियोका रूपमा गणना हुनेछ र यसलाई अनिवार्य नगद मौज्दात (CRR) मा गणना गर्न नपाइने भए तापनि वैधानिक तरलता अनुपात (SLR) र तरलता अनुपातमा भने गणना गर्न सकिनेछ । साथै, यो संकलित निक्षेप रकम भुक्तानी मिति (भदौ ५ गते) अगावै कुनै पनि हालतमा फिर्ता वा अग्रिम भुक्तानी नहुने समेत राष्ट्र बैंकले स्पष्ट पारेको छ ।
