काठमाडौ । रोजगारीको खोजीमा नेपाली युवा विदेशिने क्रम बढिरहेका बेला स्वदेशमै लगानी, रोजगारी र उद्यमको वातावरण बनाउनुपर्ने बहस तीव्र बनेको छ । यही सन्दर्भमा पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रमा हुने निजी लगानीले स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्न सक्ने सम्भावना देखाएको छ ।
पूर्वी नेपालको पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रमा लगानी विस्तार गरिरहेका व्यवसायी बलराम सापकोटा ‘बले’ को व्यावसायिक यात्रालाई पनि यही दृष्टिकोणबाट हेर्न सकिन्छ । झापाको मेचीनगर-धुलाबारीमा पाँचतारे स्तरको होटल मेची क्राउन सहित पर्यटन तथा मनोरञ्जन पूर्वाधारमा भएको लगानीले पूर्वी नेपालमा उच्चस्तरीय पर्यटन सेवाको सम्भावनालाई थप उजागर गरेको छ ।
भारतको पश्चिम बंगाल, बिहारलगायतका क्षेत्रसँग जोडिएको झापा पर्यटन र व्यापारका दृष्टिले महत्वपूर्ण क्षेत्र हो । यहाँ अन्तर्राष्ट्रियस्तरका होटल तथा पर्यटन पूर्वाधार विस्तार हुँदा विदेशी तथा भारतीय पर्यटक आकर्षित हुनुका साथै स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ ।
ठूला होटल सञ्चालनले होटलमा मात्र आर्थिक गतिविधि सीमित हुँदैन । कृषि, यातायात, खाद्यान्न, सुरक्षा, सरसफाइ, निर्माण, आपूर्ति, स्थानीय व्यापार तथा अन्य सेवा क्षेत्रमा समेत यसको प्रभाव पुग्छ । स्थानीय उत्पादनले बजार पाउने र युवाले रोजगारी पाउने वातावरण निर्माण गर्न सके पर्यटन लगानीको वास्तविक लाभ समुदायसम्म पुग्न सक्छ ।
युवालाई विदेश होइन, स्वदेशमै अवसर
नेपालको प्रमुख चुनौतीमध्ये एक युवा जनशक्तिको विदेश पलायन हो । यस्तो अवस्थामा पर्यटन, होटल तथा आतिथ्य क्षेत्र रोजगारी सिर्जनाका महत्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्छन् ।
होटल क्षेत्रमा व्यवस्थापनदेखि कुक, वेटर, हाउसकिपिङ, सुरक्षा, प्राविधिक तथा प्रशासनसम्म विभिन्न तहमा रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्न सकिन्छ । त्यसैले पर्यटनमा हुने निजी लगानीलाई केवल व्यवसायिक लगानीका रूपमा होइन, रोजगारी र सीप विकासको लगानीका रूपमा पनि हेर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।
स्थानीय युवालाई प्राथमिकता, सीपमूलक तालिम, इन्टर्नसिप र करियर विकासका अवसरसँग जोड्न सके स्वदेशमै दक्ष जनशक्ति तयार गर्न सकिन्छ । यसले युवालाई ‘रोजगारी खोज्ने’ मात्र होइन, ‘रोजगारी सिर्जना गर्ने’ सोचतर्फ अघि बढाउन मद्दत गर्छ ।
स्थानीय अर्थतन्त्रसँग जोडिनुपर्छ पर्यटन
पर्यटनको प्रभाव होटलको चार पर्खालभित्र सीमित हुँदैन । पर्यटक बढ्दा स्थानीय किसानको उत्पादन, यातायात व्यवसायीको सेवा, साना तथा मझौला व्यवसाय र अन्य स्थानीय उद्यमले समेत बजार पाउन सक्छन् ।
त्यसैले पर्यटन विकासलाई स्थानीय उत्पादन, रोजगारी र उद्यमशीलतासँग जोड्न सके यसको आर्थिक प्रभाव अझ व्यापक बन्न सक्छ ।
मोफसलमा ठूलो लगानी गरेर गुणस्तरीय पर्यटन पूर्वाधार निर्माण गर्नु आफैंमा क्षेत्रीय अर्थतन्त्र विस्तारको महत्वपूर्ण आधार हो । पूर्वी नेपालमा यस्ता पूर्वाधार थप विस्तार गर्न सके झापा र आसपासका क्षेत्रलाई पर्यटनको महत्वपूर्ण गन्तव्यका रूपमा विकास गर्ने सम्भावना अझ बलियो बन्न सक्छ ।
अबको सन्देश : लगानीसँगै रोजगारी
नेपालमा लगानी बढ्नु आवश्यक छ, तर त्यससँगै त्यो लगानीले कति नेपालीलाई अवसर दियो? भन्ने प्रश्न पनि महत्वपूर्ण छ ।
सरकारले लगानीमैत्री वातावरण र आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्ने, निजी क्षेत्रले जिम्मेवार लगानी तथा रोजगारी सिर्जना गर्ने र स्थानीय समुदायले उत्पादन तथा सेवामार्फत सहभागिता जनाउने हो भने पर्यटन नेपालको आर्थिक समृद्धिको बलियो आधार बन्न सक्छ ।
बलराम सापकोटाको पूर्वी नेपाल केन्द्रित व्यवसायिक संलग्नताबाट लिन सकिने सकारात्मक सन्देश पनि यही हो-अवसर खोज्न विदेश जानु मात्रै विकल्प होइन, स्वदेशमै सम्भावना पहिचान गरेर लगानी र उद्यम गर्न सकिन्छ ।
नेपालमा पर्यटन, कृषि, सूचना प्रविधि, उत्पादन र सेवा क्षेत्रमा प्रशस्त सम्भावना छन्। आवश्यक छ-दूरदृष्टि, लगानी, सीप, व्यवस्थापन र निरन्तरता ।
निष्कर्ष
युवालाई विदेश पठाउने अर्थतन्त्रबाट युवालाई स्वदेशमै अवसर दिने अर्थतन्त्रतर्फ अघि बढ्नु आजको आवश्यकता हो । पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रमा हुने जिम्मेवार निजी लगानी त्यस यात्राको महत्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्छ ।
पूर्वी नेपालमा विस्तार हुँदै गएको पर्यटन पूर्वाधारले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ-नेपालमा अवसरको कमी होइन, अवसरलाई पहिचान गरेर रोजगारी र उद्यममा बदल्ने वातावरणको आवश्यकता हो ।
