नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य कमलप्रसाद भुसालसँग मिसन लुम्बिनीको विशेष संवाद

नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठक २०८३ साउन २४ गतेदेखि भदौ २ गतेसम्म सम्पन्न भएको छ। बैठकमा पार्टीको १५औँ मcहाधिवेशनको तयारी, सदस्यता व्यवस्थापन, नियमावली तथा निर्वाचन निर्देशिका, तराई-मधेशको पछिल्लो अवस्था, सरकारको १०० दिनको समीक्षा, प्रमुख प्रतिपक्षको भूमिका, प्रदेश सरकारको राजनीतिक अवस्था, जनसम्पर्क समिति, भ्रातृ संस्थालगायत समसामयिक विषयमा छलफल भएको छ। यसै सन्दर्भमा मिसन लुम्बिनीले नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य कमलप्रसाद भुसालसँग गरेको संवाद l

प्रश्न: नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठक सम्पन्न भएको छ। बैठकलाई कसरी मूल्यांकन गर्नुहुन्छ?
उत्तर : यो बैठक पार्टीको आगामी राजनीतिक दिशा र संगठनात्मक पुनर्संरचनाका दृष्टिले महत्वपूर्ण रह्यो। विशेषगरी १५औँ महाधिवेशनको तयारी, सदस्यता व्यवस्थापन, पार्टी संगठनलाई व्यवस्थित बनाउने विषय र समसामयिक राजनीतिक परिस्थितिबारे गम्भीर छलफल भएको छ। अब बैठकका निर्णयलाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्नु मुख्य कुरा हो।

प्रश्न : १५औँ महाधिवेशनको तयारी कहाँ पुगेको छ?
उत्तर : महाधिवेशन कांग्रेसको नियमित लोकतान्त्रिक अभ्यास हो। त्यसैले समयमै तयारी पूरा गरेर निर्धारित प्रक्रियाअनुसार महाधिवेशन सम्पन्न गर्नुपर्छ। त्यसका लागि सदस्यता अद्यावधिक, वितरण, नियमावली, निर्वाचन निर्देशिका र आवश्यक तयारी समितिलगायत विषयलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ।

प्रश्न : सदस्यता व्यवस्थापन कांग्रेसमा सधैँ विवादको विषय बन्ने गरेको छ। यसपटक के फरक हुन्छ?
उत्तर : सदस्यता पार्टी संगठनको आधार हो। त्यसैले यसलाई पारदर्शी, व्यवस्थित र विवादरहित बनाउनुपर्छ। योग्य व्यक्तिलाई सदस्यता दिने र नवीकरण तथा अद्यावधिक प्रक्रियालाई स्पष्ट मापदण्डमा आधारित बनाउनु आवश्यक छ। महाधिवेशनलाई निष्पक्ष बनाउन सदस्यता व्यवस्थापनमा कुनै प्रकारको पक्षपात हुनु हुँदैन।

प्रश्न : कांग्रेसको आगामी नेतृत्वबारे पनि बहस भइरहेको छ। गगन थापाको नेतृत्वलाई तपाईंले कसरी हेर्नुभएको छ?
उत्तर : कांग्रेस अब नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, नयाँ सोच र बदलिँदो राजनीतिक परिस्थितिलाई आत्मसात् गरेर अघि बढ्नुपर्छ। गगन थापाको नेतृत्वमा पार्टीलाई नयाँ ढंगले अघि बढाउने सम्भावना देखिन्छ। उहाँले युवापुस्ता र नयाँ राजनीतिक अपेक्षालाई सम्बोधन गर्न सक्ने क्षमता राख्नुहुन्छ। त्यसैले नेतृत्वलाई बलियो बनाएर पार्टीलाई एकताबद्ध ढंगले अगाडि बढाउनु आवश्यक छ।

प्रश्न : तर पार्टीका पूर्वसभापति तथा पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा अझै पनि प्रभावशाली नेता हुनुहुन्छ। उहाँको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ?
उत्तर : शेरबहादुर देउवा नेपाली कांग्रेसका अनुभवी नेता हुनुहुन्छ। उहाँले पार्टी र मुलुकको राजनीतिमा लामो योगदान गर्नुभएको छ। अब उहाँले आफ्नो अनुभव र राजनीतिक परिपक्वतालाई पार्टीको हितमा प्रयोग गर्दै अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ भन्ने मेरो धारणा हो। नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा अघि बढ्न सहज वातावरण बनाउने र आवश्यक ठाउँमा मार्गदर्शन गर्ने भूमिका उहाँले निर्वाह गर्न सक्नुहुन्छ। यसले पार्टीभित्र पुस्तान्तरण पनि सहज हुन्छ र अनुभव तथा ऊर्जाबीच समन्वय पनि कायम हुन्छ।

प्रश्न : नयाँ र पुरानो पुस्ताबीचको समन्वय कसरी सम्भव छ?
उत्तर : पुरानो पुस्ताको अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा दुवै कांग्रेसका सम्पत्ति हुन्। कसैले कसैलाई निषेध गर्ने होइन। नेतृत्वमा नयाँ पुस्ता अगाडि आउँदा पुरानो पुस्ताले अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। त्यसैगरी नयाँ पुस्ताले पनि पुरानो पुस्ताको योगदान र अनुभवलाई सम्मान गर्नुपर्छ। यही समन्वयले कांग्रेसलाई बलियो बनाउँछ।

प्रश्न : तराई-मधेशमा पछिल्लो समय भएका घटनाक्रमलाई कांग्रेसले कसरी हेरेको छ?
उत्तर : तराई–मधेश नेपालको राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा हो। त्यहाँ कुनै पनि प्रकारको तनाव वा असन्तुष्टिले राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभाव पार्छ। त्यसैले संवाद, सहमति र सामाजिक सद्भावको माध्यमबाट समस्या समाधान गर्नुपर्छ। कांग्रेसले सबै समुदायबीचको सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाउने भूमिका खेल्नुपर्छ।

प्रश्न : सामाजिक सद्भाव कायम गर्न कांग्रेसले के गर्नुपर्छ?
उत्तर : जात, भाषा, क्षेत्र, धर्म र समुदायका नाममा विभाजन होइन, सहअस्तित्व र राष्ट्रिय एकताको वातावरण बनाउनुपर्छ। राजनीतिक दलले तत्कालीन राजनीतिक लाभभन्दा माथि उठेर सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

प्रश्न : अब सरकारको कुरा गरौँ। सरकारले १०० दिन पूरा गरेको छ। प्रतिपक्षी दलका रूपमा कांग्रेसको मूल्यांकन के छ?
उत्तर : सरकारले जनताले अपेक्षा गरेअनुसारको गति लिन सकेको देखिँदैन। सरकार गठन भएपछि नागरिकले सेवा प्रवाहमा सुधार, विकास निर्माणमा तीव्रता र सुशासनको अनुभूति गर्न चाहेका थिए। तर अपेक्षित परिणाम देखिन सकेको छैन। त्यसैले सरकार आफ्नो कार्यशैली सुधार गरेर परिणाममुखी हुन आवश्यक छ।

प्रश्न : सरकारको गति सुस्त हुनुको मुख्य कारण के हो?
उत्तर : नेतृत्वमा राजनीतिक परिपक्वता र स्पष्ट प्राथमिकताको अभाव देखिन्छ। सरकारसँग अधिकार मात्र भएर पुग्दैन, त्यसलाई परिणाममा बदल्ने क्षमता पनि चाहिन्छ। निर्णय गर्ने, कार्यान्वयन गर्ने र त्यसको परिणाम जनतासम्म पुर्‍याउने क्षमता सरकारमा देखिनुपर्छ। अहिले यही क्षेत्रमा सुधारको आवश्यकता छ।

प्रश्न : सरकारले सुशासनलाई आफ्नो मुख्य एजेन्डा बनाएको छ। तर तपाईंहरूले सुशासनका नाममा सबै क्षेत्रलाई त्रसित बनाइएको आरोप लगाउनुभएको छ। किन?
उत्तर : सुशासन आवश्यक छ। भ्रष्टाचार नियन्त्रण, अनियमितताको छानबिन र राज्य संयन्त्रमा पारदर्शिता कायम गर्नुपर्छ। तर सुशासन भनेको सबैलाई त्रसित बनाउनु होइन। राज्यको कानून सबैका लागि समान रूपमा लागू हुनुपर्छ। निजी क्षेत्र, व्यवसायी, सन्चार क्षेत्र,कर्मचारी, नागरिक वा राजनीतिक व्यक्तिलाई अनावश्यक रूपमा आतंकित बनाउने होइन, कानूनसम्मत र प्रमाणमा आधारित प्रक्रिया अपनाउनुपर्छ। सुशासन र आतंकबीचको फरक सरकारले बुझ्नुपर्छ।

प्रश्न : त्यसो भए सरकारको सुशासन अभियान गलत हो भन्न खोज्नुभएको हो?
उत्तर : सुशासनको उद्देश्य गलत होइन, तर कार्यशैली महत्वपूर्ण हुन्छ। भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्नुपर्छ, दोषीलाई कानूनअनुसार कारबाही गर्नुपर्छ। तर अनुसन्धान र कारबाही निष्पक्ष, पारदर्शी र प्रमाणमा आधारित हुनुपर्छ। सरकारको कामबाट नागरिकले सुरक्षा र विश्वास महसुस गर्नुपर्छ, त्रास होइन।

प्रश्न : प्रमुख प्रतिपक्षका रूपमा अब कांग्रेसको भूमिका कस्तो हुन्छ?
उत्तर : कांग्रेस जिम्मेवार प्रतिपक्ष हो। सरकारका गलत कामको विरोध गर्छौँ, तर राष्ट्रिय हितका सही काममा सहयोग पनि गर्छौँ। संसद्, सडक र जनताको बीचबाट सरकारलाई जवाफदेही बनाउने हाम्रो भूमिका हुन्छ। प्रतिपक्ष भनेको हरेक कुराको विरोध गर्ने संस्था होइन, वैकल्पिक नीति र दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्ने शक्ति पनि हो।

प्रश्न : प्रदेश सरकारहरूमा देखिएको पछिल्लो राजनीतिक परिस्थितिलाई कसरी हेर्नुभएको छ?
उत्तर : संघीय लोकतान्त्रिक व्यवस्थालाई प्रभावकारी बनाउन प्रदेश सरकारहरू स्थिर, पारदर्शी र जनमुखी हुनुपर्छ। केन्द्रको राजनीतिक समीकरणको प्रत्यक्ष असर प्रदेशमा पर्ने प्रवृत्तिले संघीयताको मर्म कमजोर हुन्छ। प्रदेश सरकारलाई विकास, सेवा प्रवाह र जनताको समस्यासँग जोडेर प्रभावकारी बनाउनुपर्छ।

प्रश्न : लुम्बिनी प्रदेशमा कांग्रेसको अवस्था कस्तो छ?
उत्तर : लुम्बिनी कांग्रेसको महत्वपूर्ण आधार क्षेत्र हो। यहाँ संगठनलाई अझ मजबुत बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ। आन्तरिक मतभेदलाई व्यवस्थापन गर्दै कार्यकर्तालाई सम्मान, संगठनलाई सक्रिय र जनतासँगको सम्बन्धलाई बलियो बनाउनुपर्छ। व्यक्तिभन्दा पार्टी र पार्टीभन्दा जनताको हितलाई प्राथमिकता दिन सके कांग्रेस अझ बलियो हुन्छ।

प्रश्न : कांग्रेसभित्रको गुटबन्दी अन्त्य गर्ने कुरा धेरै सुनिन्छ। व्यवहारमा कसरी सम्भव छ?
उत्तर : गुटबन्दीलाई प्रोत्साहन गर्ने होइन, प्रतिस्पर्धालाई लोकतान्त्रिक बनाउने हो। महाधिवेशनमा विचार र नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धा स्वाभाविक हो। तर निर्वाचन सकिएपछि सबै कांग्रेसको साझा उद्देश्यमा जोडिनुपर्छ। नेतृत्वले पनि सबै पक्षलाई समेटेर अघि बढ्नुपर्छ।

प्रश्न : जनसम्पर्क समिति र भ्रातृ संस्थाबारे बैठकले के सन्देश दिएको छ?
उत्तर : जनसम्पर्क समितिहरू पार्टीका महत्वपूर्ण संरचना हुन्। विदेशमा रहेका नेपालीसँग पार्टीको सम्बन्धलाई व्यवस्थित बनाउन तिनको भूमिका प्रभावकारी बनाउनुपर्छ। भ्रातृ संस्थालाई पनि पार्टीको संगठनात्मक शक्तिका रूपमा विकास गर्न आवश्यक छ। त्यसका लागि विधान, निर्वाचन र जिम्मेवारीलाई स्पष्ट र व्यवस्थित बनाउनुपर्छ।

प्रश्न : कांग्रेसले अब जनताको विश्वास कसरी फर्काउने?
उत्तर : कांग्रेसले भाषणभन्दा व्यवहारमा आफूलाई प्रमाणित गर्नुपर्छ। संगठनभित्र लोकतन्त्र, पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम गर्ने, जनताका समस्या उठाउने र समाधानका लागि निरन्तर काम गर्ने हो भने जनविश्वास फर्किन्छ। कांग्रेसले आफूलाई बदलिँदो पुस्ताको अपेक्षाअनुसार रूपान्तरण गर्नुपर्छ।

प्रश्न : अन्त्यमा, १५औँ महाधिवेशनपछि तपाईं कस्तो नेपाली कांग्रेस देख्न चाहनुहुन्छ?
उत्तर : म बलियो, एकताबद्ध, लोकतान्त्रिक र जनतासँग जोडिएको कांग्रेस देख्न चाहन्छु। नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा अवसर, पुरानो पुस्ताको अनुभवलाई सम्मान, संगठनमा पारदर्शिता र राजनीतिमा स्पष्ट दृष्टिकोण आवश्यक छ। गगन थापाजस्तो नयाँ नेतृत्वलाई अघि बढाउँदै शेरबहादुर देउवाजस्ता अनुभवी नेताले अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्ने वातावरण बनाउन सकियो भने कांग्रेसले नयाँ ऊर्जा प्राप्त गर्न सक्छ। अब कांग्रेसले विगतको गौरवमा मात्र होइन, भविष्यको भरोसामा राजनीति गर्नुपर्छ।